یک دهه پیش، منطقه کردستان عراق بهترین جای جهان برای استخراج نفت بود، منطقه ای نادر که با شرایط بسیار مناسب و منابع بزرگ بالقوه موقعیت استخراج مناسبی را در اختیار سرمایه گذاران قرار می داد. مجموعه ای از شرکت های مستقل بزرگ به اقلیم هجوم آوردند و در اکتشاف های خود موفقیت هایی که بدست آوردند که ریسک اکتشاف کردن را از بین می برد. اکسون موبیل، شورون و توتال هر کدام مناطقی را در اختیار گرفتند.
آن شور و شوق گذشته اکنون از بین رفته است. کردستان هنوز ذخایر بزرگی را در اختیار دارد- هر چند ۷ میلیار بشکه نفتی که سرمایه گذاران تخمین می زدند در اقلیم موجود است اکنون کمتر از ۴۵ میلیارد بشکه نفتی است که دولت منطقه کردستان مدعی بود در آنجا وجود دارد. میزان تولید ثابت است. با وجود مشکلات مداوم با دولت مرکزی در بغداد و قطع مکرر خط نفتی، صادرات نفت از اقلیم در ماه سپتامبر به ۵۶۵۰۰۰ بشکه در روز رسید و میزان کل صادارت به بیش از ۶۰۰۰۰۰ در روز رسید. (زمانی حکومت اقلیم کردستان امیدوار بود بتواند تا سال ۲۰۱۵ روزانه ۱ میلیون بشکه نفت صادر کند.)
وضعیت اقتصادی (همچنان) راضی کننده است. اقلیم کردستان علی رغم تنش با بغداد که بودجه اقلیم کردستان بر اساس قانون اساسی ۲۰۰۵ را محدود کرده است و باعث ناتوانی حکومت اقلیم کردستان در پرداخت دستمزدهای شرکت های نفتی بین المللی شد – منطقه ای است که بر اساس استانداردهای جهانی از نظر درآمد نسبتا مناسب است. این موفقیت در حالی است که جنگ در نزدیکی اقلیم شدت گرفته و نیروهای نظامی اقلیم یعنی پیشمرگه، مسئول آزاد سازی موصل از کنترل دولت اسلامی (داعش) هستند.
بر اساس برآورد بانک سرمایه گذاری بارکلیز، کردستان کم هزینه ترین منطقه نفتی در خشکی است که در دسترس اروپا قرار دارد. جنل انرژی، شرکت ترکیه ای که یکی از بزرگترین تولید کنندگان و سرمایه گذاران حکومت اقلیم کردستان است، تخمین زده که هزینه های استخراج نفت در اقلیم کردستان برای هر بشکه نفت کمی بیش از دو دلار است. هزینه استخراج برای هر بشکه نفت در سایر ذخایر نفتی ۲۰ دلار خواهد بود- این میزان بسیار کمتر از ۳۶٫۱۰ دلار برای هر بشکه است که اقلیم کردستان در ماه اکتبر آن را به فروش می رساند.
شرکت اوریکس پترولیوم کانادا تخمین می زند که هزینه عملیات در یک چاه نفتی متوسط در میدان نفتی دمیر داغ در حدود ۱۱ دلار است (با احتساب ۵ دلار برای هزینه های حمل و نقل). گولف کیستون پترولیوم، یک شرکت دیگر که در کردستان فعالیت می کند، میران هزینه های عملیاتی خود در میدان نفتی شیخان را ۴٫۵۰ دلار اعلام کرده است.
جسیکا برور، تحلیلگر در مرکز مشاوره وود مکنزی می گوید هزینه های سایر ذخایر نفتی در اقلیم کردستان بر اساس قیمت های کنونی نفت امکان پذیر است. نقطه سر به سر( برابر شدن درآمد و هزینه) برای میدان های نفتی جدید علاوه بر مالیات های دولت، می تواند تا ۱۵-۴۰ دلار در هر بشکه نفت باشد (برنت). قبل از مالیات، ارقام ۱۰-۲۰ دلار برای هر بشکه است. (این برآوردها شامل یک نرخ تخفیف ۱۰٪ است.)
علاوه بر اینکه چندین اپراتور اعلام کرده اند به شدت تنزل قیمت داشته اند از شهرت کردستان به عنوان یک ثروت باد آورده در سال گذشته به شدت انتقاد شد.
لزوما هزینه چاه های نفت ارزان نیستند. بر اساس مجله وود مکنزی، بسته به مکان و شرایط زیر سطحی چاه ها، هزینه برخی چاه ها از حدود ۸ میلیون دلار برای برخی چاه های توسعه ای تا بیش از ۱۰۰ میلیون دلار برای مکان های اکتشاف / ارزیابی متفاوت است. اما هزینه های متوسط هر چاه هنوز هم به طور کلی بین ۴ تا ۱۰ میلیون دلار است. به عنوان مثال، انتظار می رود چهار چاه شرکت جنل در میدان نفتی تاوکه – بخشی از یک فعالیت رو به افزایش حفاری که در ماه ژوئیه ۲۰۱۶ آغاز شد – به طور کل هزینه ای کمتر از ۲۰ میلیون دلار داشته باشند. این چاه ها ظرفیت خروجی این میدان نفتی را تا ۱۰ درصد افزایش می دهند. شرکتDNO نروژ گزارش داد که سه دوره فعالیت اضافی بر روی چاه ها در سه ماهه اول سال ۲۰۱۶ در کل هزینه ای برابر با ۱٫۵ میلیون دلار داشته است.
چنین وضعیت اقتصادی ای نقش بزرگی در جذب ۴۲ شرکت و داشتن موقعیت های مناسب در ۵۱ قرارداد مشارکت در تولید (PSC) بازی کرد. تا به امروز حدود ۵۰ حلقه چاه اکتشافی با میزان برآورد موفقیت ۶۰٪ حفر شده اند که بر احتمال موفقیت بالای حفاری ها تاکید می کند.
با این حال شهرت اقلیم به عنوان یک منبع عظیم نفتی آسان در سال گذشته با انتقادهای فراوانی روبروه بوده است. پس از آنکه مشخص شد سطح آب تعدادی از میدان های نفتی بسیار بیشتر از میزانی است که تخمین زده می شد، چندین اپراتور با کاهش ذخیره وحشتناک رو به رو شدند. شرکت اوریکس به دلیل نگرانی از اینکه مبادا مشکلات در جاهای دیگری نیز بوجود بیایند، دو چاه را در میدان دمیر داغ بست.
برخی از شرکت ها ذخایر خود را به دقت ثبت کردند. شرکت آفرن در ماه ژانویه سال ۲۰۱۵ مجبور شد میزان ذخایر قطعی و احتمالی ۱۹۰میلیون بشکه را در میدان برَده رَش پاک کند. یک منبع صنعت نفت در اربیل این اقدام را ” بی نظمی یک میدان که به یک فلسفه تولید کاملا جدید نیاز دارد” توصیف کرد.
به دنبال این اقدام شرکت MOL مجارستان که در میدان Akri-Bijeel فعالیت می کرد نیز در سپتامبر ۲۰۱۵ میزان ذخایر این میدان را ثبت کرد. شرکت شورون بعدا از علاقه خود – برای فعالیت – در بلوک ROVI در شمال اربیل منصرف شد.
پس از آنکه یک سوم سهام شرکت جنل از بین رفت و این شرکت لندنی مجبور شد میزان برآورد خود از میدان تق تق، بزرگترین میدان نفتی کردستان را به ۳۵۶ میلیون بشکه کاهش دهد، بزرگترین عقب نشینی – یک شرکت نفتی- در اواخر فوریه سال ۲۰۱۶ رخ داد. این اقدام به کاهش ارزش ۱میلیارد دلاری منجر شد.
همانگونه که این شرکت در ماه آوریل تاکید کرد هر چند که میدان تق تق ۲۸ حلقه چاه حفر شده دارد و تا آن زمان بیش از ۸۰ میلیون بشکه نفت تولید کرده بود، ابهامات جدی ای در مورد ذخایر نفتی آن وجود داشت. سطح آب در این میدان نفتی شش ساله در نیمه دوم سال گذشته به سرعت در حال افزایش بود و باعث شد شرکت مک دانیل و همکاران مطالعه ای در این باره انجام دهند. این مطالعه نشان داد که در نفوذ پذیری سنگ – توانایی دسترسی به نفت – اغراق شده بود.
نکته مثبتی که بتوان یافت این است که مشکلات آن بخش برآورد دقیق تر و واقع بینانه از زمین شناسی به همراه داشت. برور می گوید: ” همیشه می دانستیم که کمی پیچیده تر بود و هیچ وقت –آن را- نفت آسانی ندیدیم. هنوز نسبتا زود است تا درباره طول عمر تولید این میدان صحبت کرد و هر چه پیش می روید بیشتر یاد می گیرید.”
شرایط رضایتمندی
بلوک های نفتی بسیاری در مناطق کوهستانی واقع شده اند و این وضعیت در مقایسه با دیگر مناطق خاورمیانه، به هزینه و پیچیدگی فعالیت می افزاید. مشکلات دیگری نیز وجود دارند. برور می گوید کمربند زاگرس، منطقه ای زمین شناختی واقع در جنوب کردستان، نفت سبک تری دارد اما به نظر می رسد میزان سولفید هیدروژن آن بالاتر است و همین امر آن را به هدفی با ریسک بیشتر و بنابراین گران تر تبدیل کرده است. ” میدان هایی در کردستان وجود دارند که ممکن است به نقطه بسیار خوبی برسید، اما – این نقطه – بیشتر به صورت بلوک به بلوک است.”
به نظر می رسد شرایط سرمایه گذاری نیز نسبت به گذشته جذابیت کمتری دارد . قراردادهای مشارکت تولید در اقلیم کردستان – که در ابتدا برای IOCs جذاب بود، خصوصا در مقایسه با شرایط موجود قراردادها در جنوب عراق – جذابیت آن در طول زمان برای سرمایه گذاران کاهش یافته است. این قراردادها دارای پرداخت های به اصطلاح ” ظرفیت ساز” بودند- بدین معنی که با مشارکت دادن شرکت های نفتی برای کمک به توسعه زیرساخت ها تلاش برای گسترش منافع ملموس از ثروت نفت و گاز افزایش یابد. بنابراین شرکت های نفتی، در امضای یک قرارداد PSC، بایستی یک “مبلغ اضافه ظرفیت سازی” پرداخت نموده و پس از سود دهی چنین پرداخت هایی را افزایش دهند. این پرداخت ها از ۲٫۴٪ تا ۴٫۸٪ از سود خالص را شامل می شد.
تحلیل موسسه انرژی آکسفورد در اوایل سال جاری نشان داد که PSCs حکومت دولت منطقه ای کردستان در قیمت های بالا برای پیمانکار جذاب تر است – اما در قیمت های پایین تر اقلیم کردستان مزیت خود نسبت به قراردادهای خدمات- فنی دولت فدرال عراق را از دست می دهد. برور با این مسئله موافق است و می گوید کردستان “از جمع بزرگان خارج شده است”.
پرداخت های با تاخیر و نامنظم میل سرمایه گذار برای فعالیت در اقلیم را بیش از بیش کاهش داده است. نزاع بر سر مالکیت نفت و درآمد حاصل از صادرات نفت میان اربیل و بغداد در سال های گذشته افزایش یافته است. تاثیر این تنش بر شرکت های فعال در کردستان شدید بوده است. پس از آنکه بغداد پرداخت سهم ۱۷ درصدی درآمدهای نفتی فدرال را که قانون اساسی به حکومت اقلیم کردستان اختصاص داده است متوقف نمود، حکومت اقلیم نیز در سال ۲۰۱۵ پرداخت ها به شرکت های نفتی خارجی را به تاخیر انداخت.
حکومت اقلیم کردستان که از کوچ دسته جمعی شرکت ها از فعالیت –حفاری- در نفت کردستان واهمه داشت در اوایل سال جاری وعده داد این پرداخت ها را از سر بگیرد. اما با وجود مبارزه در جنگ، پرداخت حقوق های دولتی و در میان افت شدید ارزش نفت خام – که به میزانی که حکومت اقلیم می خواهد صادر نمی شود – پایبندی به این یک وعده کار آسانی نیست. حکومت اقلیم کردستان برای سر پا نگه داشتن اقتصاد خود به شدت قرض گرفته است و پرداخت ها به شرکت های نفتی هنوز هم ناپایدار است. دولت اقلیم در ماه سپتامبر اعلام کرد که بر اساس شرایط PSC شرکت ها، ۷۵٫۸ میلیون دلار به تولید کننده های اصلی پرداخت کرده است. اما شرکت ها می گویند هنوز هم پرداخت هایشان را به طور کامل دریافت نکرده اند. برای مثال شرکت DNO در اوایل ماه اکتبر اعلام کرد که ۳۷٫۴میلیون دلار برای فروش نفت در طول ماه ژوئیه سال ۲۰۱۶ دریافت کرده است – اما مبلغ ۸٫۴ میلیون دلار از صادرات ماه ژوئن میدان تاوکه به بازار جهانی را دریافت نکرده است.
یک منبع در اربیل می گوید: مسئله پرداخت همچنان به عنوان یک مشکل باقی مانده است، “اگر از شرکت های تولید کننده بپرسید بزرگترین چالشی که با آن روبرو هستند چیست، خواهند گفت عدم پرداخت از سوی دولت. و تمامی این مشکل به روابط دشوار میان اربیل و بغداد بر می گردد.”
منبع: پترولیویم-اکونومیست
ترجمه: خبرگزاری کردپرس- سرویس جهان
