آینده جنبش سیاسی کردهای ترکیه/ علی بایرام اوغلو

آینده جنبش سیاسی کردهای ترکیه/ علی بایرام اوغلو
سرویس جهان- حزب دموکراتیک خلقها (HDP) که در سیاست های ملی جنبش کردها را نمایندگی می کند، سومین قدرت در مجلس چهار حزبی ترکیه است. بر خلاف احزاب پیش از خود، این حزب که در اکتبر ۲۰۱۲ تاسیس شد، یک دستور کار ملی را در برنامه خود قرار داد و تصمیم گرفت تا به نگرانی های فراتر از نگرانی کردها و مسئله کرد بپردازد. به این ترتیب، HDP به موفق ترین حزب در تاریخ جنبش کردی تبدیل شد. در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۴، صلاح الدین دمیرتاش یکی از دو رئیس این حزب ۹٫۷ درصد آرا را به دست آورد که بالاتر از سهم سنتی ۵٪ تا -۶٪ درصدی احزاب کردی بود. HDP در انتخابات عمومی جولای ۲۰۱۵، موفق به کسب ۱۳ درصد از آرا شد، و به اولین حزب کردی ای تبدیل شد که از آستانه ۱۰ درصد برای ورود به پارلمان عبور کرد. حزب HDP در انتخابات مجدد همان سال در ماه نوامبر، ۱۰٫۷٪ آراء را بدست آورد و موفق شد ۵۹ کرسی کنونی خود در پارلمان ۵۵۰ نفره ترکیه را کسب کند

در همین حال، سیاست های محلی در جنوب شرقی اکثرا کردنشین ترکیه تحت کنترل حزب مناطق دموکراتیک (DBP)، سازمان نزدیک به HDP جانشین حزب صلح و دموکراسی، قرار دارد که توانست در انتخابات شهرداری ها در ماه مارس سال ۲۰۱۴ کنترل ۱۰۲ سازمان محلی، از جمله در ۱۱ مرکز استان را به دست آورد. علی رغم تمامی ناقص، حزب اصلی کردها و نمایندگان آن توانستند اعمال نفوذ کنند. حزب HDP نقش فعالی در فرایند حل و فصل سال ۲۰۱۳-۲۰۱۴ بازی کرد، طوری که این حزب در این مذاکرات شرکت کرده و حتی با دولت همکاری نمود. با این حال، هنگامی که تمایلات اقتدارگرایانه در دولت کم کم افزایش یافت و خشونت از سیاست پیشی گرفت هین پایگاه (حزب) کردی و نمایندگانش از نظر آنکارا به مشکلی بزرگ تبدیل شدند. اکنون نزدیک به دو سال است که ترکیه و دولت آن کشور علیه این حزب اعمال خشونت می کنند و تلاش می کنند تا HDP و DBP را مجرم معرفی کنند.

این فصل جدید عملا در ماه جولای سال ۲۰۱۵ و با شکست آتش بس میان دولت ترکیه و حزب کارگران کردستان (پ ک ک) آغاز شد. دولت یورشی را علیه پ ک ک انجام داد. در همین حال پ ک ک به دنبال تثبیت جایگاهش در شمال سوریه و یا همانگونه کردها می گویند، روژاوا بود و یک جنگ شهری را در جنوب شرقی ترکیه آغاز کرد تا مدل کانتونی را که کردها در شمال سوریه برقرار کرده بودند، ایجاد نماید. شوراهای مردمی همراه با اعضای DBP، در راستای درخواست های پ ک ک، در بسیاری از مناطق اعلام خود مختاری نمودند. با مستقر شدن شبه نظامیان مسلح در پشت سنگرها و موانع موجود در محله های مسکونی، مناطق شهری به مناطق جنگی تبدیل شد که عواقب مخربی برای غیر نظامیان، حقوق بشر، دموکراسی و معیشت به بار آورد.

در این مدت، آنکارا به بررسی احتمال تشکیل کشوری کردی در سوریه پرداخته و آن را خطری قریب الوقوع و ملموس تشخیص داد. به طور کلی، جنگ پ ک ک برای تسلط در جنوب شرق، نفوذش در سوریه و پیشرفت کردها در خاورمیانه شرایطی را بوجود آورد که ترکیه آن را تهدیدی جدی و مورد حمایت خارجیان علیه مرزهای آن کشور تشخیص داد. این زنگ خطر آنچنان بود که آنکارا، که از اتحاد علیه کردها ناامید شده بود، از مخالفت خود با ادامه حضور بشار اسد، رئیس جمهور سوریه، در قدرت دست برداشت تا بدین گونه حمایت روسیه و ایران را کسب کند.

این احساس خطر بر سیاست های داخلی را نیز تاثیر گذاشته و بذر اتحاد مخفیانه ضد HDP میان حزب حاکم عدالت و توسعه و دو حزب مخالف حاضر در پارلمان را کاشت. پس از آن، مجلس در ماه مه سال ۲۰۱۶ یک اصلاحیه قانون اساسی را تصویب کرد و عمدتا به اتهام جرائم مربوط به تروریسم، راه را برای تحت تعقیب قرار دادن قانونگذاران HDP گشود. طی چند ماه، رؤسای مشترک حزب و ۱۰ نماینده دیگر آن پشت میله های زندان قرار گرفتند.

کمپین سلب مشروعیت از جنبش سیاسی کردها با استفاده از اختیارات وضعیت اضطراری پس از کودتای نافرجام تابستان گذشته تمامی اجزای این جنبش را هدف قرار داده است. پس از آنکه نزدیک به ۹۰۰۰ نفر بازداشت شدند، حدود ۲۸۰۰ نفر از اعضای HDP پشت میله های زندان قرار گرفته و در انتظار محاکمه هستند. هفتاد و چهار شهردار DBP به زندان افتاده اند و در همین حال افراد دولتی به عنوان معتمد کنترل ۶۱ سازمان محلی این حزب را در اختیار گرفتند. بدون شک، این آمار وحشتناک است. با این حال، حزب HDP و BDP هنوز قدرت نمایندگی خود را حفظ کرده و در نتیجه برای ایجاد هر گونه نظم دموکراتیک و هر گونه تلاش برای حل مسالمت آمیز مشکل کردها در آینده حیاتی هستند. در این شرایط پاسخ به چند سوال بسیار اهمیت دارد: اکنون این دو حزب چه راهی را در پیش می گیرند؟ هدف آنها چیست و آنها آینده را چگونه می بینند؟

مدحت سنجار نماینده HDP به المانیتور گفت: ” به دلیل دستگیری ها نمایندگی های حزب تا حد زیادی فلج شده اند. ما عمدتا به دنبال حفظ یک دستور کار اساسی هستیم که شامل حفظ ایده سیاست دموکراتیک و حل و فصل مذاکره شده است. این واقعیت که HDP هنوز هم وجود دارد بدان معنی است که ایده سیاست دموکراتیک هنوز هم زنده است. ما در حال سازماندهی جلسات پرشور هستیم و تلاش می کنیم تا وضعیت موجود را برای مردم، به خصوص جوانان، تشریح کنیم. ما در تلاشیم تا پیوند میان سیاست و جامعه را حفظ کنیم.”

نظمی گور، عضو کمیته روابط خارجی HDP، همچنین بر پایبندی این حزب به سیاست های دموکراتیک تاکید کرد. وی به المانیتور گفت، “دمیرتاش مدام دو پیام از زندان ارسال می کند: حمایت و تقویت حوزه سیاست قانونی و تاکید بر شیوه دموکراتیک؛ [به عبارت دیگر] ماندن در پارلمان با هر تعداد نماینده است.”

چشم انداز وسیع تر حزب برای آینده چیست؟ ادریس بالوکن، از نماینده HDP که از نفوذ ایدئولوژیک برخوردار است، بر این باور است که مسیر ترکیه دیگر از تحولات سوریه و عراق مصون نیست. بالوکن به المانیتور گفت: “ما در حال عبور از وضعیتی هستیم که مرزهای خاورمیانه، که یک قرن پیش کشیده شدند و مدل دولت-ملت در حال نابودی هستند. کشورهایی مانند ترکیه در حال مقاومت در برابر این فرایند تحول هستند، [اما] تحولات عراق و روژاوا از رویکرد موجود پیشی خواهد گرفت و دوره ای جدید بر اساس وضعیت مردم منطقه و مفهوم کشورهای دموکراتیک آغاز خواهد شد. حزب HDP اینگونه به سیاست و آینده می نگرد.”

به گفته بالوکن، تلاش کردها برای خودمختاری در شمال سوریه تحولات ترکیه را تحت تأثیر قرار داده است. او گفت: “در رویکرد موجود، ۱۳ درصد آرائی را که در انتخابات ژوئن ۲۰۱۵ کسب کردیم خطر بزرگی در این زمینه بود. این دلیل اصلی حمله های صورت گرفته علیه ما است.”

دیدگاهی که بالوکن تشریح کرد نشان دهنده تناقض HDP و DBP در تلاش هایشان برای پایه ریزی سیاست دموکراتیک بوده و بر نفوذ پ ک ک تاکید می کند. رابطه میان سیاست و خشونت، و یا روابط بین HDP-DBP و پ ک ک، یک سوال را مطرح می کند؟ و آن اینکه: رهبر واقعی جنبش کردی چه کسی است و سکان هدایت آن در آینده در دست چه کسی خواهد بود؟

احزاب HDP و DBP گاهی اوقات از استراتژی PKK پیروی کرده و آن را اجراء می کنند، اما گاهی اوقات این دو حزب سیاسی مواضع مستقل را اتخاذ می کنند. به عنوان مثال،در طول درگیریهای شهری، DBP بیانیه های خود مختاری را مطرح کرد. حزب HDP سعی کرد تا از جنگ شهری آغاز شده از سوی پ ک ک به عنوان “واکنش مردم” نام ببرد و در حالی سعی کرد تا به قیمت به چالش کشیدن پ ک ک مانع ادامه درگیری ها شود. سنجار گفت: “به جز تعدای اندک، (اکثریت اعضای) HDP جنگ شهری را تایید نکردند. گور به “کاستی های سیاسی” در جلوگیری از تشدید خشونت ها اذعان کرد.

با این وجود، اکنونHDP در حال پرداخت هزینه این اقدامات است. موضع متناقض حزب وضعیت کنونی را به بار آورده و منجر به واکنش های منفی از طرف عموم مردم و کردهایی شده است که عزیزانشان، خانه هایشان و زندگی شان را در این درگیری ها از دست داده اند.

با این حال، با وجود انحراف گاه و بی گاه، قطب نمای سیاسی HDP به سوی مسیر دموکراسی است. این حزب با سفری دشوار در مسیری رو به رو است که شمشیری دو لبه بر بالای آن آویزان است. ممکن است راه پیش رو دشوار باشد، اما هنوز هم نشان دهنده بارقه ای امید برای ترکیه، کردها و سیاست دموکراتیک است.

منبع: المانیتور

ترجمه: خبرگزاری کردپرس- سرویس جهان