چالشهای آموزش مجازی در ایران؛ نگاهی به تجربه تعطیلیهای اخیر در مهاباد
با گسترش استفاده از سامانه آموزش آنلاین «شاد» به عنوان راهکاری اضطراری برای تداوم آموزش در زمان تعطیلی مدارس، چالشهای متعددی پیش روی دانشآموزان، معلمان و خانوادهها قرار گرفته است.
این نوشته با تمرکز بر تجربه اخیر تعطیلیهای مدارس در شهرستان مهاباد به دلیل آلودگی هوا و آنفولانزا، به بررسی معایب اصلی این شیوه آموزشی میپردازد که نیازمند توجه مسئولان آموزشی است.
ضرورت و واقعیت آموزش الکترونیکی
سامانه شاد به عنوان یک بستر ارتباطی، در شرایط بحرانی مانند پاندمی یا حوادث غیرمترقبه (نظیر آلودگی هوا و شیوع بیماریهای واگیر در مناطقی چون مهاباد)، نقش حیاتی در جلوگیری از توقف کامل روند آموزش ایفا میکند. با این حال، تکیه مکرر بر این سیستم، نقاط ضعف ذاتی آموزش غیرحضوری را برجسته ساخته است.
معایب کلیدی آموزش مبتنی بر شاد
۱. نابرابری در دسترسی و شکاف دیجیتالی:بزرگترین چالش، عدم دسترسی یکسان همه دانشآموزان به زیرساختهای لازم است. در بسیاری از مناطق، به ویژه برخی محلات شهری و روستایی شهرستان مهاباد، دانشآموزان با دو چالش اصلی مواجه هستند:
- الف) محدودیت اینترنت: سرعت پایین یا قطعی مکرر اتصال، مانع از مشارکت فعال در کلاسهای آنلاین میشود.
- ب)کمبود تجهیزات: برخی خانوارها فاقد تبلت، لپتاپ یا حتی تلفن هوشمند مناسب برای دانشآموزان متعدد هستند و مجبور به اشتراکگذاری یک دستگاه شدهاند که بازدهی را به شدت کاهش میدهد.
۲. کاهش کیفیت تعاملات آموزشی و پرورشی:آموزش یک فرآیند دوطرفه است که بخش عمدهای از آن از طریق تعامل چهره به چهره شکل میگیرد. در فضای شاد، این تعاملات دچار اختلال میشوند.
۳.کاهش تمرکز دانشآموز: محیط خانه اغلب مملو از عوامل حواسپرتی است که با محیط منظم کلاس درس قابل مقایسه نیست.
۴.مشکل در ارزشیابی کیفی: معلمان توانایی کمتری در تشخیص دقیق میزان درک مطلب هر دانشآموز، شناسایی مشکلات یادگیری پنهان و ارائه بازخورد فوری و فردی دارند.
۵.فرسایش مهارتهای اجتماعی: آموزش صرفاً انتقال دانش نیست؛ بخش مهمی از آن یادگیری مهارتهای اجتماعی، کار گروهی و نظمپذیری است که در غیاب تعاملات فیزیکی آسیب میبیند.
۶. افزایش بار روانی و خستگی دیجیتالی :ساعتهای طولانی خیره شدن به صفحه نمایش، چه برای دانشآموز و چه برای معلم، منجر به خستگی مفرط چشمی، سردرد و افت انگیزه یادگیری میشود. این وضعیت در شرایطی که دانشآموزان از فعالیتهای فیزیکی و بازیهای گروهی محروم میشوند، تشدید میشود.
۷. بار اضافی بر دوش خانوادههابه ویژه برای دانشآموزان دوره ابتدایی، آموزش آنلاین نیازمند نظارت دائم یکی از والدین است. این امر فشار مضاعفی بر دوش خانوادهها، به خصوص خانوادههایی که والدینشان شاغل هستند، وارد میکند و آموزش را از حالت غیرحضوری به “آموزش خانگی تحت نظارت والدین” تغییر میدهد.
نتیجهگیری:
سامانه شاد یک ابزار نجاتبخش در زمان بحران است، اما نمیتواند جایگزین کامل آموزش حضوری باشد. تجربیات اخیر در شهرستان مهاباد و دیگر مناطق، نشان داد که معایب ساختاری و کیفی آموزش آنلاین، به ویژه در زمینه برابری دسترسی و کیفیت تعامل، نیازمند راهکارهای فوری است. ضروری است که در زمان برنامهریزی برای تعطیلیهای اضطراری، راهکارهای مکمل مانند استفاده از رسانههای سنتیتر یا ارائه بستههای آموزشی فیزیکی به صورت هدفمند، در کنار تقویت زیرساختهای شاد، مورد توجه قرار گیرد تا هیچ دانشآموزی به دلیل مشکلات فنی یا دسترسی، از حق آموزش شایسته محروم نماند.
🖊️حسین توفیق دوست
