چرا درختان در خارج از فصل گل میدهند؟ / به قلم دکتر اسمعیل نبی زاده ، عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی ، دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

چرا درختان در خارج از فصل گل میدهند؟

به قلم دکتر اسمعیل نبی زاده ، عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی ، دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

((تقدیم به آنهایی که برای اتفاقات ناگوار طبیعت دل نگرانند))

چند روزی است مرتبا در رسانه ملی  و تلگرام و گروهای آنها  تصاویر گلدهی درختان که خارج از فصل دچار گلدهی شده اند باطلاع عموم می رسد . لذا با احساس مسئولیت علمی ، شرعی و اخلاقی برای پاسخ به سوال هموطنان و همشهریان عزیز به طور بسیار مختصر به شرح آن می پردازم.

گلدهی گیاهان در اثر تقابل دو دسته عوامل صورت میگیرد .

الف- عوامل محیطی مانند: دما، نور ، تغذیه و آب

ب- عوامل گیاهی مانند: نوع گیاه،رقم ،سن گیاه ،هورمون های گیاهی

برای تولید گل در یک گیاه باید مراحل ذیل طی شود:

۱- گل انگیزی(Flower Induction): تحریک به گلدهی است. در این این مرحله تغییرات شیمیایی در مریستم انتهایی ساقه رخ می دهد.این تغییرات وابسته به درجات حرارت پایین بوده و در روزهای کوتاه پاییز رخ می دهد.

۲- آغازگلدهی      Flower  Initiation)) : درجه حرارت های نسبتا گرم و روزهای بلند سبب تغییر فرم رشد نقاط رویشی به سلول های آغازی گل می شوند.آغازه های گل مانند تکمه دیده می شوند.

۳- ظهور شکوفه (Flower Formation): وقتی روزها بلند می شود و درجه حرارت ها معتدل ، آغازه های گل رو به تکامل می روند و شکوفه ها ظاهر می شوند که ما به آن گلدهی می گوییم.

اینجانب عقیده دارد که  تغییرات آب و هوایی خصوصا تاخیر در شروع  فصل پاییز و عدم گرایش دما به سمت کاهشی آن ، و نیز مقدار  C/N (مقدار کربوهیدرات  به نیتروژن در گیاه )گیاه را دچار اشتباه نموده و گیاه تصور می کند که اولا درجه حرارت مناسب است و ثانیا از ذخیره هیدرات کربن بالایی در ریشه و ساقه برخوردار است  ، چرا شکوفه تولید نکند؟ لذا پیام رسان های شیمیایی که همان هورمونها هستند به خصوص هورمون اکسین تولید و مقدار آن افزایش یافته و بر مرحله ی دوم یعنی آغاز گلدهی اثر کرده و آنرا تسریع می کند و گیاه در مقابل کار انجام شده قرار گرفته و شروع به گلدهی می کند.

سوال اینست که آیا انسان بر روی بوجود آمدن این پدیده موثر است ؟ پاسخ مثبت است . چرا ؟

دلایل:

۱-انسان عامل تغییرات زیست محیطی و آب و هوایی است.

۲- انسان در مدیریت درختان سبب  بروز این پدیده ها می شود چرا بادام کوهی در این روزها  شکوفه نمی دهد؟یا بسیار بسیار نادر در طبیعت دست نخورده این اتفاق رخ می دهد و حتی گزارش نشده است.

اقدامات انسان شامل :

۱- آبیاری : که سبب خواب دیر گیاه می شود و ذخیره رطوبت بالا در خاک هم همین اثر را دارد.

۲- تغذیه:مصرف کودهای شیمیایی به خصوص نیتروژن باعث سرسبزی و تاخیر در پیری برگها و تمایل به خواب در گیاه را کاهش می دهد و زیادی آن باعث می شود که گیاه تصور کند که بایستی به رشد ادامه دهد و فتوسنتز نموده و کربوهیدرات بیشتری ذخیره کند که در نهایت به کاهش عمر گیاه در سال های آتی ختم خواهد شد.

۳- هرس درختان: گاهی هرس کنندگان درختان سعی برآن دارند جوانه های رویشی را کاهش و جوانه های زایشی را باقی گذارند که عدم رقابت در سال آینده هرس، به نفع جوانه های زایشی در جذب مواد غذایی شده و منجر به پدیده ی شکوفه دادن درختان خارج از فصل خواهد شد.

راه چاره :

۱-از آبیاری بدون دلیل در آخر فصل رشد و نزدیک به پاییز خوداری شود .

۲- مصرف کودهای شیمیایی بهینه شود و حتی المقدور از کودهای ارگانیک استفاده شود که میوه ها هم سالمتر خواهند شد.

۳- در انجام هرس دقت لازم  صورت گرفته ،به نحوی که افراد با تجربه آنر انجام دهند تا  تعادل جوانه های رویشی و زایشی حفظ گردد.