مراسم مولودی و نگارش مولودنامە در کردستان

 ✍به قلم: سید محمد امین واژی/ مهاباد

ترجمه: شیدا محمودی/اشنویه

مراسم مولوودی خوانی و گرامیداشت زادروز پیامبر اسلام (ص) نخستین بار در زمان حکمرانی سلطان مظفر در سال ۶۰۴ هجری مصادف با ۱۲۰۷ میلادی، در اربیل به صورت رسمی برگزار گردید. لازم به ذکر است سلطان مظفر نیم قرن حکومتی داد پرورانه و عدالت خواهانه را رهبری نمود.

تاریخ نویس مشهور ابن خلکان ( ۶۸۱ق/۱۲۸۲م)، اینگونه از سلطان مظفر سخن به میان می آورد:

وی مردی دانا و آگاه، خداشناس و مجاهد و همچنین داماد سلطان صلاح الدین ایوبی بوده است. این حاکم دادپرور و مؤمن در آزادسازی بیت المقدس، سلطان صلاح الدین را همراهی نموده است. وی در زمان حاکمیت خویش اهمییت بسزایی به آبادانی و توسعه و پیشرفت شهر ها و روستاهای کردستان داده و به قشر نیازمند جامعه توجه ویژه ای داشته و به ساختن خانه برای آنها و حقوق ماهیانه برای معلولان پرداخته است. چندین مدرسه ی علوم دینی برای مذاهب حنفی و شافعی بنا نهاده و یکی از کارهای ویژه و مهم  اینکه هر ساله در ماه ربیع الاول کنگره ای جهانی برای گرامیداشت یاد پیامبر برپا می نمود.

لازم به ذکر است مراسم و موسم های اجتماعی و فرهنگی و مذهبی به هر عنوان که باشد از زمان پیدایش تا هنگامی که تداوم دارد، به مرور زمان با توجه به سلایق و علایق متفاوت و مختلف فرهنگی و اجتماعی و همچنین شرایط اقتصادی و آگاهی اشخاص دچار تغییراتی خواهد شد.

توضیح اینکه چنین تغییراتی در سالهای گذشته بحثی دیگر را می طلبد اما در این جا به چگونگی اجرای مراسمات در آنزمان به صورت مختصر می پردازیم.

در فاصله روزهای ۸ الی ۱۲ ربیع الاول دعوت نامه ای ویژه برای عالمان و فقیهان و شاعران و دعوتگران دینی، بغداد و موصل کشورهای همسایه فارس زبان ارسال می گردید.

دو روز قبل از رسیدن مهمانان دروازه ی شهر گشوده و در نزدیک آستانەی ورودی برجک و خیمەگاهی برای استقبال ازمیهمانان بە مساحت چند متر از طرف میزبان که شامل افراد سرشناس و عالمان بلندپایه شهـر آماده می شد.

شهر را آذین می بستند و پذیرایی گسترده ای انجام میگرفت. گفته شده در این میهمانی ها حدود پنجاه هزار نفر شرکت می کردند. از نویسندگان و ادیبان و شاعران وقت دعوت به عمل مۍ آمد تا به بهترین اثری مربوط به پیامبر،از طرف هیئت اجرای جایزه اهدا می شد. از جمله می توان به ابن دحییه اشاره کرد که با تالیف کتاب التنویر فی مولد البشیر النذیر از طرف سلطان مظفر هزار دینار جایزە دریافت نمود.

تاریخچە نگارش مولودنامە:

قدیمی ترین مولود نامە که در عصر حاضر دیده می شود مولودنامه ی ملا باته یی است بە لهجە کرمانجی و به قرن هفده میلادی برمی گردد.

بعد از او مولودنامه ی شیخ حسین قازی که به لهجه ی سورانی نوشته شده است که به قرن نوزده برمی گردد.

دکتر اسماعیل شمس می گوید: «از دیدگاه تاریخ، تالیف مولودالنبی ( ص) از قرن ششم و همزمان با حکمرانی ایوبی ها آغاز و قبل از آن سابقه نداشته است».

مولودنامه و معراج نامه و وفات نامه همچون میراثی از عالمان دینی کرد که ارزش فرهنگی و ادبی فراوانی داردند به جا مانده اند.

دهها مولودنامه و به لهجه های مختلف نگارش شده اند که اگر مورد تحلیل و بررسی و نقد ادبی قرار بگیرند جایگاه ویژه ای در غنایی ادبیات کردی پیدا خواهند کرد. جا داشت اشاره به فرهنگ مولودخوانی شود؛ ولی چون آنچه مورد نظر بود بیشتر جنبه نوشتاری آن بوده است. اگر فرصت باشد در مقاله دیگر به آن اشاره خواهد شد.  

در این تحقیقات فعلی که انجام گرفته است ۷۰ مولودنامه به قلم  اشخاص مختلف تالیف و در اختیار مردم قرار گرفته اند.

جا دارد در این مقالە بە اسامی این افراد اشاره شود. البتە نویسندگانی در عصر حاضر نیز اقدام به نوشتن مولودنامه کرده اند که در قید حیات می باشند.

۳۱ مولود نامه در لهجه ی سورانی.  24مولود نامه در لهجه های کرمانجی. ۵ مولود نامه در لهجه ی هورامی. ۱ مولود نامه در لهجه زازاکی. ۱ مولودنامه به زبان فارسی و ۲ مولود نامه به زبان عربی، نوشته شده است.

مجموع مولودنامە ها:

۱- ملا حسین باتەیی قرن ۱۷(شعرـ کرمانجی). ۲- شیخ حسین قاضی قرن ۱۹(نثرـ سورانی). ۳- شیخ محمد خال (نثر و بە پیشنهاد ماموستا پیرمرد نگارش شدە است). ۴- ماموستا عبدالکریم مدرس(نثرـ سورانی). ۵- ماموستا هادی افخم زاده بوکانی (نثرـ سورانی). ۶- ماموستا ملا محمد شلماشی(نثرـ سورانی). ۷ـ کاک احمد مفتی زادە (نثرـ سورانی). ۸- سید بهاءالدین شمس قریشی (شعرـ سورانی). ۹ـ ماموستا جلیزاده (نثرـ سورانی). ۱۰ـ محمد امین بلدی ( نثر و شعر ـ سورانی). ۱۱- ماموستا ملا احمد کوری، ملا سالح کوری و ملا نجیب بیژوەیی آلانی ( نثرـ سورانی). ۱۲ـ ماموستا قازی خضری شنویی( نثرـ سورانی). ۱۳ـ ماموستا ملا محمد بردەرشی بانە(نثرـ سورانی). ۱۴ـ ماموستا ملا محمد امامی(نثرـ سورانی).

۱۵ـ ماموستا ملا محمد یوسف رهنمون( شعرـ سورانی).

۱۶ـ ماموستا حسین شیخانی اشنویە (نثرـ سورانی). ۱۷ـ مولودنامە ابوالقاسم قاسم مویدزادە شاعر مهابادی(شعرـ سورانی). ۱۸ـ ماموستا ملا ابوبکر محمد کریمی ( نثرـ سورانی). ۱۹ـ ماموستا ملا عمر نوربختی نقدە (نثرـ سورانی). ۲۰ـ ماموستا احمد خاس (شعرـ زازاکی). ۲۱ـ ملا کریم زاری سقزی (نثرـ سورانی). ۲۲ـ ملا محمد هولیری (نثرـ سورانی). ۲۳ـ شیخ نسیم تختە ای (شعرـ هورامی). ۲۴ـ شیخ محمد مردوخ(شعرـ فارسی). ۲۵ـ ملا مصطفی فانیزادری باتمانی( شعرـ کرمانجی). ۲۶ـ ملا شوقی هلخی ماردینی(شعرـ کرمانجی). ۲۷ـ ملا محمد شریف باتمانی(شعرـ کرمانجی). ۲۸ـ ملا احمد شرناخی(شعرـ کرمانجی). ۲۹ـ ملا حسن شرناخی (شعرـ کرمانجی). ۳۰ـ ملا عبدالرحمن سیرتی (شعرـ کـرمانجی). ۳۱‌ـ ملا محمد ماردینی (کرمانجی ـ شعر). ۳۲ـ شیخ فیض الله خزنوی قامیشلویی شعرـ کرمانجی). ۳۳ـ ملا سلیمان کرشون باتمانی (  شعرـ کرمانجی). ۳۴ـ شیخ بدرالدین شرناخی (شعرـ کرمانجی). ۳۵ـ ملا علی ماردینی (شعرـ کرمانجی). ۳۶ـ ملا عبدالرحمن بیجرمان باتمانی (شعرـ کرمانجی). ۳۷ـ ملا احمد ماردینی( شعرـ کرمانجی). ۳۸ـ ملا زاهد آمدی ( شعـرـ کرمانجی). ۳۹ـ شیخ فیض الله سیرتی( شعرـ کرمانجی). ۴۰ـ شیخ سراج الدین ماردینی( شعرـ کرمانجی). ۴۱ـ شیخ محمد امین آمدی ( کرمانجی ـ شعر). ۴۲ـ ملا زاهد یاسو آمدی( شعرـ کرمانجی). ۴۳ـ شیخ مهدی سیف الملوک آمدی ( شعرـ کرمانجی). ۴۵ـ شبخ جعفر برزنجی (شعرـ عربی). ۴۶ـ ماموستا عینکی (شعرـ سورانی). ۴۷ـ ملا رضا بلبری (شعرـ هورامی). ۴۸ـ محمد امین میرزایی ( شعرـ هورامی). ۴۹ـ ملا محمود بایزیدی ( شعرـ هورامی).۵۰ـ احمد ملاباتی( شعرـ کرمانجی). ۵۱ـ میرزا عبدالقادر پاوەیی ( شعرـ هورامی). ۵۲ـ ماموستا سید عبداللە وبلری (نثرـ هورامی). ۵۳ـ ماموستا حسن ارتوسی (نثرـ کرمانجی). ۵۴ـ ماموستا ملا رحمان حسین زادە گوژی ( نثرـ سورانی). ۵۵ـ ماموستا محمود احمدی دهگلان ( نثر و شعرـ سورانی). ۵۶ـ ملا علی باغستانی (شعرـ کرمانجی). ۵۷ـ ماموستا نوری فارس حمەخان . ۵۸ـ ماموستا عمر نظامی. ۵۹ـ ماموستا عبدالسلام حیدری (سورانی).۶۰ـ ماموستا صالح خاتونی مزره ( نثرـ سورانی). ۶۱ـ ماموستا عمر رحیم پور ( نثرـ سورانی).۶۲ـ ماموستا خدر دشتی اربیلی ( شعرـ سورانی). ۶۳ـ ملا رسول چراغی ( چەپکە گوڵیک لە گوڵزاری ژیانی پێغەمبەری مەزن، نثرـ سورانی). ۶۴ـ ماموستا ملا جعفر پروینی ( نثرـ سورانی). ۶۵ـ ماموستا ملا علی رحیمی ( نثرـ سورانی). ۶۶ـ ماموستا ابراهیم سلیمی (شعرـ سورانی). ۶۷ـ سید انور سید احمد برزنجی( نثرـ سورانی). ۶۸ـ حاجی قادر قادری( شعرـ سورانی). ۶۹ـ ملا عبداللە برزنجی ( شعرـ سورانی).۷۰ـ مظلوم برزنجی ( نثرـ عربی).

بزرگوارانی کە مولودنامە هایشان چاپ و منتشر یا در حال چاپ و یا بە شیوە ی دست نوشتە در اختیار خوانندگان و علاقە مندان قرار دارند.

ناگفتە نماند و جای تقدیر و تشکر است تعدادی از این عزیزان معلومات و مستنداتی را در اختیار بندە گذاشتند در این جا نام ببرم: 

۱ـ حاج ماموستا ملا عبدالقادر قادری امام جمعە شەرستان پاوە ۲ــ دکتر عمر عبدالعزیز  (سلیمانیە) ۳ـ ماموستا ملا سید مصطفی محمودیان( مهاباد). ۴ـ ماموستا ملا محمد خضرنژاد( بوکان) ۵ـ دکتر  رئوف رهنمون ( سنندج) ۶ـ ماموستا ملا جمال احمدی ( پاوه).۷ـ ماموستا ملا احمد عباسی ( بانه) ۸ـ ماموستا ملا شفیع صادقی قولنجی( ارومیه) ۹ـ ماموستا ملا رسول چراغی ( بوکان)۱۰ـ ماموستا ملا ابراهیم سلیمی ( پیرانشهر) ۱۱ـ ماموستا ملا محمد شریفی (پیرانشهر) ۱۲ـ کاک هیوا ابراهیمی (مهاباد). ۱۳ـ هیمن ملا کریم برزنجی(سلیمانیە)

تمام

۱۶/۸/۱۴۰۰

۱۴۰۰/۸/۱۶